W ostatnich latach obserwuje się wyraźny wzrost świadomości społecznej dotyczącej istniejących różnic neurorozwojowych. Przekłada się to na wzrost liczby diagnoz spektrum autyzmu zarówno u dzieci, młodzieży, jak i dorosłych. Jednocześnie wciąż duża część diagnoz stawiana jest późno, w okresie adolescencji lub w dorosłości.
Dział: Metody terapii
W ostatnich dwóch dekadach obserwujemy istotne przesunięcie w rozumieniu współwystępowania zaburzeń neurorozwojowych i zaburzeń odżywiania. To, co jeszcze niedawno traktowano jako przypadkową koincydencję diagnostyczną, obecnie coraz wyraźniej jawi się jako zjawisko systemowe, oparte na wspólnych mechanizmach neuropsychologicznych, regulacyjnych i sensorycznych. ADHD oraz zaburzenia ze spektrum autyzmu (ASD) nie stanowią jedynie tła klinicznego dla trudności żywieniowych. Okazuje się, że w wielu przypadkach są ich strukturalnym podłożem.
Nadużywanie ekranów przez dzieci i młodzież stało się znaczącym problemem społecznym. Raport z badań FDDS „Problematyczne używanie internetu przez dzieci i młodzież” wykazał, że około 11,9% nastolatków w wieku 12–17 lat doświadcza problematycznego używania internetu (PUI), a 0,5% ma nasilone objawy wskazujące na duże trudności z regulacją korzystania z sieci (pełne objawy PUI). Ponadto, w grupie ryzyka tego problemu znalazło się 11,4% młodych osób, które wykazują częściowe objawy problematycznego używania internetu (czyli są w grupie ryzyka).
Dla wielu osób walka z alkoholem lub innymi substancjami psychoaktywnymi jest jedną z najtrudniejszych życiowych dróg (Collins, 2019). Przez lata słyszano często, że istnieje tylko jedno rozwiązanie: całkowita abstynencja (Heather, 2010). Dla niektórych to działa i ratuje życie. Dla innych jednak ta perspektywa bywa zbyt trudna, zbyt odległa albo wręcz zniechęcająca i sprawia, że w ogóle nie sięgają po pomoc (O’Leary, 2024). Coraz częściej pojawia się więc pytanie: Czy naprawdę jedyną drogą do poprawy zdrowia i jakości życia jest całkowite zerwanie z substancją? A może istnieją inne, bardziej elastyczne formy wsparcia, które spotykają człowieka tam, gdzie on aktualnie jest – bez oceniania i bez stawiania wszystkiego na „albo-albo”? (WHO, 2021).
Nawiązywanie więzi jest podstawą prawidłowego rozwoju wszystkich ludzi. W umiejętności te jesteśmy wyposażeni już w okresie wczesnodziecięcym. Postawa rodzica lub opiekuna dziecka ma wpływ na rozwój bezpiecznej więzi. Jeśli opiekun nie reaguje adekwatnie na sygnały dziecka, to nie pojawia się poczucie stabilności i przewidywalności, a to z kolei wpływa na rozwijanie się nieprawidłowego przywiązania.
Zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży staje się od kilku lat priorytetem dla wielu grup społecznych i instytucji. Można wskazać co najmniej dwie istotne konsekwencje zainteresowania tą tematyką. Po pierwsze, psychologowie zwracają uwagę na niespotykany dotąd rozwój kompetencji, metod i zasobów, w tym również finansowych, niesienia pomocy potrzebującym wsparcia młodym ludziom.
Stosowanie TF-CBT umożliwia precyzyjniejszą diagnostykę w terapii dzieci i młodzieży, biorąc pod uwagę psychospołeczny kontekst życia rodzinnego, środowiskowego i społecznego. Zastosowanie TF-CBT w pracy zarówno z dzieckiem, jak i z opiekunami pozwala osiągnąć wymierne efekty terapii już w ciągu pół roku, kładąc podstawy pod przyszłe interwencje terapeutyczne, jeśli będą one konieczne.
Stanisław Kleczewski twierdził, że w życiu chodzi o to, by słowa ludzi łączyły, a nie odtrącały, by je „słuchający mile przyjmowali”. Idea inkluzywności języka ma swoje źródło w etyce słowa rozumianej jako dobro w stosunkach między ludźmi. Dotyczy komunikacji opartej na empatii, szacunku do rozmówcy i życzliwości wobec niego, a także na dążności do porozumienia bez użycia siły.
Jednym z bieżących i palących zadań współczesności jest radzenie sobie z konsekwencjami wszechobecności nowych technologii. Wśród nich znaczącą rolę w środowisku młodych osób odgrywają media społecznościowe. Współczesne raporty z badań wyraźnie pokazują, że korzystanie z mediów społecznościowych ma wpływ na dobrostan, relacje społeczne i zdrowie psychiczne, a w szczególności występowanie nastrojów depresyjnych i lęku (Cauberghe i wsp., 2021).
Interwencja kryzysowa nie jest terapią. Jest pierwszą pomocą psychologiczną, która poprzedza terapię lub coaching. Jest ograniczona w czasie, a jej celem jest przywrócenie osobie równowagi emocjonalnej sprzed kryzysu. Interwencja kryzysowa polega na kontakcie terapeutycznym, skupionym na problemie powodującym kryzys. W tym procesie dochodzi do zmierzenia się osoby z kryzysem. Tego typu pomoc jest wskazana w sytuacjach, w których możliwości osoby wykraczają poza jej zdolności do poradzenia sobie z problemem samodzielnie oraz powodują poważne zakłócenia w codziennym życiu.
Adolescencja to okres intensywnych przemian neurobiologicznych i psychospołecznych. Zwiększona aktywność układu dopaminowego sprzyja poszukiwaniu nowości i zachowań ryzykownych, przy jednoczesnym niedojrzałym systemie kontroli poznawczej. Taka konfiguracja rozwojowa sprawia, że nastolatki są szczególnie podatne na eksperymentowanie z substancjami psychoaktywnymi i rozwój uzależnień, których konsekwencje mogą mieć długotrwały wpływ na funkcjonowanie mózgu i zdrowie psychiczne.