Dział: Diagnoza

Diagnoza to przełom. To nie koniec, tylko początek. Punkt zwrotny, a nie finał historii. I chociaż jest momentem bardzo wymagającym, to także niezbędnym dla zrozumienia i dalszego działania. Niezależnie od tego, czy diagnoza spektrum autyzmu i ADHD dotyczy naszego dziecka czy nas samych, jest to moment, w którym zmienia się wszystko. Początek jest trudny – wiąże się z silnymi, często bardzo skrajnymi emocjami. W większości przypadków powiązana jest z żałobą, którą rodzic musi przeżyć. Jednak najczęściej – pomimo smutku, ogromnego lęku i wielu niewiadomych – zostają podjęte działania, które nie tylko pomogą zrozumieć małego człowieka i jego potrzeby, ale także nauczą dziecko i rodziców odnaleźć się w nowej rzeczywistości.

W ostatnich latach obserwuje się gwałtowny wzrost popularności narzędzi do samodiagnozy, aplikacji mobilnych wspierających zdrowie psychiczne oraz testów przesiewowych dostępnych online. To pokazuje, że coraz więcej osób chce samodzielnie zrozumieć swój stan psychiczny, lepiej rozpoznawać własne emocje, identyfikować potencjalne trudności oraz podejmować świadome działania w kierunku poprawy swojego dobrostanu psychicznego.

Praca z dziećmi i młodzieżą w obszarze zachowań ryzykownych należy dziś do jednych z największych wyzwań dla specjalistów: psychologów, pedagogów, terapeutów, wychowawców, ale także dla rodziców (Steinberg, 2014). Współczesny nastolatek funkcjonuje w świecie pełnym bodźców, presji, porównań i sprzecznych oczekiwań (Twenge, 2017). Z jednej strony wymaga się od niego odpowiedzialności, samokontroli i dojrzałych decyzji, z drugiej – jego układ nerwowy i kompetencje emocjonalne są wciąż w trakcie intensywnego rozwoju (Casey, Jones, Hare, 2008).

Zaburzenia związane z używaniem substancji psychoaktywnych oraz uzależnienia behawioralne stanowią istotny i rosnący problem w populacji dzieci i młodzieży. Współczesna klasyfikacja psychiatryczna i medyczna odeszła od terminu „uzależnienie od narkotyków” na rzecz bardziej neutralnego określenia „zaburzenie używania substancji” (ZUS) (APA, 2022).

W Polsce aż 79% dzieci i nastolatków przynajmniej raz doświadczyło przemocy. Najczęstsze formy to krzywdzenie ze strony bliskich dorosłych i zaniedbanie emocjonalne (FDDS, 2023). Wczesna przemoc i deprywacja uderzają w system przywiązania, osłabiając zdolność szukania ukojenia u stałego opiekuna i regulacji pobudzenia, co może prowadzić do rozwinięcia reaktywnego zaburzenia więzi, które – ze względu na swoją specyfikę – często nie zostaje odpowiednio diagnozowane.

Problem traumatyzacji w ostatnim dziesięcioleciu nabrał ogromnego znaczenia, zarówno na niwie pracy z osobami dorosłymi, jak i w pracy z dziećmi czy młodzieżą. Można by się zastanowić, jaka jest przyczyna tak szerokiego rozpowszechnienia tego zagadnienia i zainteresowania nim naukowców na całym świecie. Jak mawiał L. Heller i A. LaPierre: „Osoby straumatyzowane to do pewnego stopnia każdy z nas” (2018).

Dla wielu dzieci i nastolatków internet stał się przestrzenią, w której uczą się, nawiązują znajomości, rozwijają pasje, ale i – niestety – czasem się gubią. Z perspektywy rodziców i terapeutów niełatwo jest rozpoznać moment, w którym codzienne „siedzenie w telefonie” zamienia się w problem – wpływając na zdrowie psychiczne, relacje czy funkcjonowanie w szkole.

Choć każde doświadczenie kryzysu jest niepowtarzalne, badacze i praktycy starają się określić jego uniwersalne cechy. Wskazują na towarzyszący mu stres psychologiczny, związek z sytuacją społeczną oraz różnorodność sposobów radzenia sobie w kryzysie (Efimova i wsp., 2015; Kubacka-Jasiecka i Passowicz, 2016). Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie charakterystyki kryzysu uwzględniającej różne jego aspekty oraz wprowadzenie sposobów jego oceny przez osoby udzielające pomocy. Uwzględniony zostanie podział na kryzys sytuacyjny i rozwojowy, uzupełniony o kryzys egzystencjalny i stan kryzysowy w psychiatrii. Przedstawiona zostanie również specyfika działań w ramach interwencji kryzysowej. Informacje oparte o prace naukowe uzupełnione zostaną o studium przypadku służące efektywniejszemu zobrazowaniu tematu.