Klocki konstrukcyjne typu LEGO® w praktyce terapii psychologicznej dziecka – model NCST-C

Przykładowe schematy pracy 
na modelu Narracyjno-Konstrukcyjnej Terapii Symbolicznej

1.     „OGRÓD DOBRYCH MYŚLI" – przykładowy schemat pracy na modelu NCST-C w obszarze zmiany przekonań na swój temat
Poniżej przedstawiono pięcioetapowy schemat pracy nad sferą poznawczą dziecka, polegający na nauce przekształcania jego przekonań w kierunku bardziej adaptacyjnym. Wykorzystano do tego symboliczne ujęcie przekonań negatywnych i pozytywnych oraz narzędzie służące przekształceniom poznawczym (konstrukcja operacyjna). Proces został wsparty narracyjnym oddziaływaniem terapeutycznym.

2. „Drabina do celu” – wykorzystanie konstrukcji operacyjnej w zmianie wyobrażenia o działaniu: przykładowy schemat pracy na modelu NCST-C
Przedstawiona w sposób schematyczny poniżej (tabela 2) metoda pracy nad funkcjami wykonawczymi (szczególnie ważna dla dzieci i młodzieży neuroróżnorodnej) ukierunkowana jest na naukę wyznaczania celu, planowania sekwencji działań, organizację kolejności następujących po sobie czynności, monitorowanie i wizualizowanie postępu, możliwą korektę błędów. Kluczową rolę odgrywa konstrukcja operacyjna w formie symbolu schodów lub drabiny. Proces wsparty jest narracyjnym oddziaływaniem terapeutycznym.

Studium przypadku

Opis studium przypadku opiera się na notatkach sporządzanych po każdej sesji terapeutycznej. Dane zostały uzupełnione wywiadem z rodzicami, dotyczącym funkcjonowania dziecka po zakończeniu terapii.

Pacjentka to 12-letnia dziewczynka Klara. Dziecko w 7. r.ż. zostało zdiagnozowane w kierunku nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD). Dziewczynka została zgłoszona po pomoc przez rodziców w związku z powtarzającymi się sytuacjami przeżywania silnie negatywnych emocji, szczególnie po konflikcie z młodszym bratem oraz deklarowanym przez Klarę poczuciem bycia niezrozumianą. Stany silnego pobudzenia u dziewczynki wpływały dezorganizująco na funkcjonowanie całej rodziny, a rodzice mieli problemy z pomocą córce w regulacji jej stanu emocjonalnego. Klara reagowała na ich próby pomocy w sposób agresywny, wyrzucała ich z pokoju, nie pozwalała się przytulić (drapała i gryzła), nie chciała przyjść do rodziców i brata, a sama pogrążała się w rozpaczy i nie potrafiła przez dłuższy czas (czasami ponad godzinę) osiągnąć równowagi emocjonalnej.

Terapeutka Klary to psycholog z 28-letnim stażem pracy klinicznej z dziećmi i młodzieżą, pracująca w nurcie integracyjnym. Interwencja była realizowana podczas 10 sesji terapeutycznych, trwających każda 50 min. Opisywana interwencja miała miejsce podczas 6 sesji.

Celem interwencji było uzyskanie lepszego dostępu do obrazu przeżyć psychicznych dziewczynki przez symboliczne przedstawienie jej stanu emocjonalnego, wsparcie zmian w sposobie radzenia sobie w sytuacjach konfliktowych oraz rozwój strategii samoregulacji.

Klara miała za zadanie użyć klocków LEGO®, aby wyrazić swoje emocje, które towarzyszą jej w trudnych sytuacjach domowych. Dziewczynka najpierw przygotowała cztery minifigurki, które reprezentowały kolejno: mamę, tatę, młodszego brata Artura oraz Klarę. Kolejno dziewczynka użyła szaro-niebieskich klocków o wyraźnie przytłumionej ekspresji kolorystycznej, którymi obudowała postać symbolizującą Klarę. Na drugiej części płytki konstrukcyjnej umieściła minifigurki symbolizujące pozostałych członków rodziny. Byli oni zwróceni do siebie przodem, a dookoła zostały luźno umieszczone klocki o jasnych, nasyconych barwach.

Terapeutka rozpoczęła rozmowę z dzieckiem na temat zbudowanej przez nie konstrukcji z klocków LEGO®. Klara opisała zastosowane symbole: szaro-niebieski mur jako poczucie oddzielenia od pozostałych członków rodziny oraz smutek. Kolejno, czerwoną klamkę, która jest dostępna tylko od wewnętrznej strony szaro-niebieskiego pomieszczenia, oddzielającego Klarę od reszty rodziny. Klamce została przypisana cecha „bycia parzącą”. Kolorowe klocki wokół rodziny oznaczały świat, do którego Klara nie może się dostać, główny powód to brak klamki do szaro-niebieskiego pomieszczenia z zewnątrz oraz „parząca klamka” od wewnątrz.

Terapeutka zachęciła dzie­wczynkę do eksperymentowania na konstrukcji symbolicznej. Sama także dokonywała prób symbolicznego wejścia rodziców do szaro-niebieskiego pomieszczenia, które kończyły się niepowodzeniem. Dziewczynka skupiała się na próbach symbolicznego usuwania brata poza system rodzinny (wystawiała reprezentującą go minifigurkę poza płytkę konstrukcyjną). Rozwiązanie to było ostatecznie dla dziewczynki niesatysfakcjonujące („Artur też chce tu wrócić”), dające jednak terapeutce wskazówki dotyczące kolizyjnych przestrzeni interpersonalnych pomiędzy rodzeństwem.

W pewnym momencie pracy na konstrukcji Klara dokonała zmiany w symbolu na bardziej adaptacyjny. Zbudowała osobne pomieszczenie z kolorowych klocków oraz dodała symbol kota Filemona (Filemon to kot mieszkający w rodzinie Klary), gdzie minifigurka symbolizująca Klarę szła po kota i razem z nim udawała się do osobnej przestrzeni pozbawionej szarych barw. Nadała w ten sposób inne symboliczne znaczenie obszarowi wyciszenia po konflikcie z bratem. Była oddalona fizycznie od reszty rodziny, lecz nie była tam „zamurowana” w szaro-niebieskich barwach.

Pierwotną budowlę oddzielającą ją od rodziny najpierw chciała zamurować, lecz ostatecznie zdekonstruowała ją.

W kolejnej części pracy terapeutka zachęciła dziewczynkę do stworzenia opowieści na konstrukcji o rodzeństwie, konflikcie i regulacji emocji. Klara jako konstrukcję operacyjną zastosowała obiekt symbolizujący kota, który zamienił samotność w oddalenie się z przyjacielem do innej przestrzeni pozbawionej negatywnych emocji. Minifigur...