Leczenie problematycznego używania internetu i ekranów u dzieci i młodzieży – doświadczenia Poradni Dziecko w Sieci FDDS w oparciu o program „Lighthouse” i MBT

Rozwój technologii cyfrowych, powszechność smartfonów, gier online i mediów społecznościowych sprawiają, że środowisko to staje się miejscem, w którym młodzi ludzie chcą przebywać i przebywają przez większość swojego czasu, co utrudnia im realizowanie codziennych obowiązków, funkcjonowanie społeczne i wpływa negatywnie na proces rozwoju. Artykuł przedstawia doświadczenia Poradni Dziecko w Sieci, programu Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę (FDDS) w leczeniu problemowego i kompulsywnego korzystania z ekranów, z wykorzystaniem programu „Light­house” Parenting Programme oraz terapii opartej na mentalizacji (Mentalization-Based Treatment, MBT). Omówiono podstawy teoretyczne obu podejść, ich adaptację do pracy z dziećmi, młodzieżą i rodzicami, a także znaczenie relacji terapeutycznej w procesie leczenia.

Wprowadzenie

Ekrany stały się integralną częścią codziennego życia dzieci i młodzieży. Wspomagają codzienne funkcjonowanie, służą edukacji, rozrywce, kontaktom społecznym, rozwijają kompetencje cyfrowe. Jednocześnie jednym z zagrożeń, które generują, jest zjawisko nadmiernego, problematycznego korzystania z urządzeń ekranowych. Wiąże się ono z trudnościami emocjonalnymi, społecznymi i poznawczymi. W literaturze przedmiotu pojawiają się takie pojęcia, jak: problematyczne używanie internetu (PUI), uzależnienie od gier online (gaming) czy nadużywanie ekranów. Niezależnie od terminologii, kluczowym wyzwaniem klinicznym pozostaje zrozumienie funkcji, jakie ekrany pełnią w życiu młodego człowieka.
Poradnia Dziecko w Sieci to jeden z programów Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę – od wielu lat zajmuje się wsparciem dzieci, młodzieży i rodzin doświadczających trudności związanych z funkcjonowaniem w środowisku cyfrowym. Swoją ofertę kieruje do młodych osób zamieszkujących teren Warszawy i okolic oraz ich rodziców, ale wspiera także rodziców z całej Polski dzięki konsultacjom online. Poradnia Dziecko w Sieci zajmuje się problemami związanymi z przemocą z wykorzystaniem mediów elektronicznych i internetu, szkodliwymi treściami online, sekstingiem i innymi problematycznymi zachowaniami seksualnymi online, uwodzeniem online przez dorosłych sprawców, innymi niebezpiecznymi kontaktami czy nadużywaniem mediów elektronicznych.
W odpowiedzi na znaczącą skalę problematycznego używania internetu, dzięki wsparciu z Wellness Grant z firmy the Walt Disney Company, w 2024 r. zespół Poradni zaadaptował do specyfiki klientów i wdrożył Parenting „Lighthouse” Programme, który integruje elementy psychoedukacji, pracy indywidualnej i grupowej z rodzicami. Poradnia, oprócz pomocy rodzicom, pracuje indywidualnie i grupowo z dziećmi i młodzieżą. W związku z problemem nadużywania ekranów praca z rodzicami wydaje się kluczowa. Program „Light­house” został utworzony na bazie terapii opartej na mentalizacji (MBT). Autorem programu jest Gerry Byrne, we współpracy z Nickiem Midgleyem, Anthonym Batemanem i Peterem Fonagy’m z Anna Freud National Centre.
Skuteczność tego nurtu została szeroko potwierdzona empirycznie i jest on uznawany obecnie za jeden z najskuteczniejszych w leczeniu głębiej zaburzonych pacjentów. Terapia MBT została opracowana przez Petera Fonagy’ego i Anthony’ego Batemana.

Nadużywanie ekranów jako problem kliniczny

Nadużywanie ekranów u dzieci i młodzieży rzadko ma charakter izolowany, może być rozumiane bardziej jako symptom niż przyczyna różnych trudności. Najczęściej współwystępuje z trudnościami w regulacji emocji, problemami relacyjnymi, objawami lękowymi i depresyjnymi, a także z deficytami w zakresie funkcjonowania społecznego. Ekrany często pełnią funkcję regulacyjną – pomagają redukować napięcie, odwracać uwagę od trudnych emocji lub kompensować deficyty w obszarze relacji, zarówno między dziećmi i rodzicami, ale także relacji rówieśniczych. Z perspektywy klinicznej istotne jest odejście od prostego modelu „uzależnienia od technologii” na rzecz rozumienia zachowań ekranowych jako strategii radzenia sobie z trudnymi emocjami. W praktyce Poradni Dziecko w Sieci obserwuje się, że nadmierne korzystanie z ekranów bywa odpowiedzią na różne trudne doświadczenia związane z problemami w więziach...